Gschicht

 

“Wer will wissu wohin dasär geit, müäss zersch wissu wohär dasär chunt.” Indianär sind grundsätzlich skäptisch bi so Kaländärsprich. Abär d’Üsänandärsätzig mitär eignu Värganguheit und du erstu Caldelaris im Wallis heint doch gizeigt dass da äppis Wahrs dra isch und äspaar spannundi Ärkänntnis zu Tag gfördrut:

**Spoiler Alarm**

Caldelaris sind eiguntli immär scho bitz Indianär gsi!


1. Generation

Anna & Santino Caldelari-Oggier

Di Gschicht vo Indianär fat im Prinzip um 1910 a. Där Santino Caldelari senior isch als Choch mitära Mässärchistu vo Brissago ins Val d’Anniviers cho und hät z’Saint-Luc imä Restaurant in erstär Lingju güät bitüächti Ägländär värpflägt. In der Ziit hädär dä oi di 10 Jahr jungri Anna Oggier üs Salgesch kännuglehrt und di dä oi nit vil spetär kheiratut.

Nadär Hochziit hädär inär Aluminiumfabrik z’Chippis Arbeit gfunu. Da ischär abär durch du Metallstoib an Siderose und schliässli no an Tuberkulose erchrankt. Üs däm Grund hädär värschidni Kurä miässu machu. Unär du Kurüfenthalt hädär agfangu schinär wahr Liduschaft nahzga und hät wenig spetär schinär Ziit vorüs d’erst Velowerkstatt äröffnut. D’Anna und er heint oi als ersti Salgescher än Dampfchochtopf und än Zentralheizig im Hüs kha.

D’Anna hät in der Ziit vo irum insolväntu Vatär dri Parzällä Räbä gärbt (Lizerne, Dreispitz und Chanzeli). Jedä Hüshalt hät damals äs Fassji mit eigunum Wii im Chällär kha, zum Chochu, väru Eigugibrüch und vär wänn Gäscht sind cho. Das isch där Afang gsi vom Wiibü inär Famili Caldelari.

Ufumä Töff vo Neckarsulm, ohni Hinärrad wohlgmärkt

Ufumä Töff vo Neckarsulm, ohni Hinärrad wohlgmärkt


2. Generation

Elsa & Emil Caldelari-Mathier

Där mittlär Sohn vonär Anna und dum Santino senior, där Emil, hät zersch z’Sidärs än Lehr zum “Wasser- und Heizigsinstallateur” gmacht, das isch zu der Ziit no nit üblich gsi und sich churz druf mit schinär eigunt Wärkstatt sälbstständig gmacht.

Als Pioniär hädär Räbtransporta mimä Traktor agibotu und in där eigunt Wärkstatt där lokalä Wiibü nachträglich giprägt. Na schinär Hochziit mitär Elsa Mathier, hädär im Dorf d’Wassärleitigä vär d’Räbä z’wässru verleit und widerum als erstä uberhöipt d’Räbä öi uf Draht gizogu. D’netigi Installationä dadärfir sind in Handarbeit entstanu, genau wiä di zahlrichi Bascos. Schini Eigukreation, äs rägilrächts Statussymbol.

Nadära Diabetes-Erchrankig hät där Präsident vom Konsumverein und Vizepräsident vom Dorf sich väru Vollziit-Räbbü entschidu. Er hät än Viehlzahl noiji Parzällä koift. Där Wiibü z’Salgesch hät in der Ziit än rägilrächtä Boom ärläbt. D’Elsa und der Emil heint witerhin 1 Chüäh und 2 Schwii gibhaltu, aber der Grossteil vonär Achärflächi vonär Gmei isch noi väru Räbbü gopfrut wordu. Z’Fassji im Chällär isch witerhin Tradition giblibu und d’Innahmä üsu Räbä heint z’Dorf finanziell rägilrächt am läbu khaltu. Wänns inu 1950er äs schlimms Frostjahr hät gigäh, is dum Grossteil vonär Bivölkrig an d’Existenz gangu.

Emil (links) mit schinum Brüädär Marcel ufumä Basco

Emil (links) mit schinum Brüädär Marcel ufumä Basco


3. Generation

Alice & Aldo Caldelari-Brigger

Irusch drittä Sohn, där Aldo, isch 1954 uf d’Wält cho und hät scho vo chlei üf mit schinu Schwästrä und Briädär im Räbbärg mitkholfu. Nadära Üsbildig zum Choch hädär ufum Brüäf schini Froi d’Alice Brigger kännuglehrt.

D’Alice chunt vo Stalduriäd üsum Vispertal, wa irusch Vatär Viktor sälbär öi scho eiguni Räbä hät kha. Di Parzällä wa damals no där ortstypisch Gwäss isch gwaxu bifindunt sich no hitu im Familibsitz, hiä waxunt hitu nur wenigi Kilometer vo Vispärtärminu äntfärnt d’Heida Tribla vär ischu Tigär Wii.

1986 heint schi beidi nadär Hochziit und der Giburt vo zwei Büäbu entschidu irusch damalig Job anu Nagil z’heichu, z’Wirtu üfzgäh und alläs uf d’Chartu Räbä z’sätzu. Sither heinsch zahlrichi Parzällä därzüä koift, umgipflanzt, gizwiit und so där Räbbärg immär aktuell gibhaltu. Schi sind d’lätschti zwei vonära inzwischu üsgstorbnu Art gsi. Sit der Gründig vo Indianär gits kei Räbbüru meh z’Salgesch, also Liit wa üsschliässli vom Räbbü läbunt.

 

4. Generation

Romeo & Sandro Caldelari

Wiär beid Chind hei scho vo chli üf ischi friji Namittäg, Wuchunänd und Feriä inu Räbä värbrungu, dass zwar nit immär üs persönlichär Uberziigig, abär immärhin mit gnüäg Sunnucreme.

Wiär beid Sehn hei beidi näbu du Räbä und där Wiiproduktion zmindest Teilziit no än Job, das üsum eifachu Grund, das d’Rahmubidingigä im Räbbü inu värgangunu Jahr nit unbedingt attraktiver sind wordu. Wiär hälfä iberall was geit mit, oi grat im bürokratischu Birich, wa stark hät züägnu.

Hitu heiwär im Familibsitz knapp 4 Hektarä Räbä mit 16 värschidnu Sortä. Di Parzällä sind an unärschidlichu Lagä und där Grossteil vonär Ärntu gäbäwär an Chälläriä ab. Där Wiibü bifindut schich aktuell mal widär imä Wandil. Äs isch jedes Jahr än Lottärie, intensiv und abwechsligsriich: Egal ob ungloiblich stotzund oder steinig, mit Hitzeschlag odär Hännuhüt, Hagilsturm, Föhn, Schnee, Niederschläg, Dürri, Froscht, Pilzbifall odär japanischu Fleigä, längwilig wird’s oi in Züäkunft nit.